Przyszłość rolnictwa w zrównoważonym wydaniu dzięki NGT

Rosnąca presja zmian klimatycznych oraz potrzeba ograniczenia stosowania chemii w rolnictwie sprawiają, że świat nauki i hodowli coraz częściej sięga po nowe techniki genomowe (NGT). To zestaw metod pozwalających precyzyjnie modyfikować materiał genetyczny roślin w obrębie ich własnego genomu — bez wprowadzania obcego DNA. Dzięki NGT możliwe jest uzyskiwanie odmian lepiej przystosowanych do stresów środowiskowych, bardziej odpornych na choroby i jednocześnie wydajniejszych w produkcji.

Z tego względu rośliny NGT mogą być uznawane za równoważne odmianom uzyskanym metodami konwencjonalnymi, co potwierdzają opinie m.in. Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz stanowisko Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W odróżnieniu od klasycznych modyfikacji genetycznych (GMO), gdzie do genomu organizmu wprowadza się geny z innych gatunków, NGT wykorzystują wyłącznie własny materiał genetyczny rośliny. W praktyce oznacza to, że taki efekt mógłby pojawić się także w sposób naturalny lub w wyniku tradycyjnej hodowli — jednak proces ten trwałby znacznie dłużej i byłby mniej precyzyjny.

Na czym polega technika NGT

Jednym z najczęściej stosowanych narzędzi NGT jest technologia CRISPR/Cas9, określana często mianem „nożyczek genetycznych”. Umożliwia ona dokładne „wycięcie” lub „wyłączenie” wybranego fragmentu DNA rośliny, odpowiedzialnego np. za podatność na choroby lub niską odporność na suszę.

Z punktu widzenia hodowli oznacza to, że rośliny mogą szybciej uzyskiwać cechy pożądane przez rolników np. lepszą wydajność, dłuższą trwałość plonów czy odporność na niekorzystne warunki środowiskowe. Cały proces jest przy tym znacznie bardziej przewidywalny niż klasyczna mutageneza, czyli metoda polegająca na losowych zmianach genów.

Korzyści dla rolnictwa i środowiska

Wprowadzenie nowych technik genomowych może przynieść szereg korzyści dla sektora rolnego:

• Zwiększenie odporności roślin na stresy abiotyczne, takie jak susza, mróz czy zasolenie gleby; 
• Zmniejszenie zużycia środków ochrony roślin, dzięki czemu uprawy stają się bardziej przyjazne dla środowiska; 
• Poprawa jakości żywności, np. poprzez zwiększenie zawartości witamin, składników mineralnych lub ograniczenie substancji antyodżywczych; 
• Zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego, dzięki możliwości szybszego reagowania na zmieniające się warunki klimatyczne i nowe zagrożenia w uprawach.

Dla rolników oznacza to w praktyce większą stabilność plonów oraz możliwość ograniczenia kosztów produkcji, co przekłada się na lepszą konkurencyjność na rynku.

Kwestie prawne i bezpieczeństwo

Obecnie w Unii Europejskiej trwają prace nad nowymi regulacjami prawnymi, które mają jasno określić zasady stosowania NGT.
Propozycja Komisji Europejskiej zakłada podział roślin NGT na dwie kategorie:

• NGT 1 – rośliny, których zmiany genetyczne są równoważne tym występującym naturalnie lub w wyniku tradycyjnej hodowli, 
• NGT 2 – rośliny o większej liczbie zmian genetycznych, podlegające podobnym zasadom jak GMO.

Rośliny kategorii NGT 1 mają być traktowane jak odmiany konwencjonalne, bez obowiązku znakowania czy specjalnych procedur dopuszczania do obrotu.
Wszystkie jednak muszą spełniać standardy bezpieczeństwa środowiskowego i zdrowotnego, które są dokładnie analizowane przez niezależne instytucje naukowe.

Przyszłość polskiego rolnictwa z NGT

W obliczu rosnących wyzwań klimatycznych i konieczności zwiększenia zrównoważenia produkcji rolnej, NGT mogą stać się jednym z kluczowych narzędzi nowoczesnego rolnictwa.
Pozwalają nie tylko poprawić odporność i jakość upraw, ale też rozwijać innowacje w krajowych instytutach i firmach hodowlanych, wspierając niezależność genetyczną polskich nasion.

Świadome wykorzystanie NGT może stać się elementem strategii bezpieczeństwa żywnościowego, zwiększając konkurencyjność polskiego rolnictwa przy jednoczesnym poszanowaniu środowiska i zdrowia konsumentów.

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/nowe-techniki-genomowe