Czy nowe techniki genomowe (NGT) to GMO?

Nie. Nowe techniki genomowe (ang. New Genomic Techniques, w skrócie NGT) opisują różne nowoczesne techniki stosowane w hodowli roślin, które umożliwiają precyzyjną zmianę materiału genetycznego. Głównym zadaniem NGT jest zmiana genomu, czyli kompletnego materiału genetycznego właściwego dla danego gatunku. Tym samym tworzy się pożądane cechy, których uzyskanie metodami tradycyjnymi byłoby bardzo trudne i długotrwałe: m.in. odporność na szkodniki, choroby, niekorzystne warunki środowiskowe oraz skutki zmiany klimatu; mniejsze wymagania dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin; większa zawartość składników odżywczych.

Natomiast organizmy zmodyfikowane genetycznie (ang. Genetically Modified Organisms, w skrócie GMO) to organizmy, których genom został zmieniony metodami inżynierii genetycznej, np. przez wprowadzenie do nich obcego DNA. Fragment obcego DNA obecny w genomie rośliny daje możliwość wykrywania GMO i tym samym śledzenia ich na rynku. Zgodnie z przepisami UE państwa członkowskie mogą zakazać uprawy roślin GMO na swoim terytorium.

Odmiany wyhodowane za pomocą NGT są już dostępne poza UE lub trwają nad nimi prace. Znalazły się wśród nich m.in. soja wysokooleinowa, pomidory odporne na patogeny, niebrązowiejące banany, pszenica o niskiej zawartości glutenu w ziarnie, kukurydza odporna na wirusy, ziemniak odporny na zarazę ziemniaka, sałata o zwiększonej o około 150% zawartości witaminy C.

W odróżnieniu od roślin GMO, rośliny NGT nie zawierają „obcego” DNA, a co za tym idzie – brak jest metod ich wykrywania.
Stosowanie NGT w hodowli roślin może:
• wzmocnić odporność i bezpieczeństwo łańcucha dostaw żywności;
• stanowić źródło innowacji;
• zapewnić zaopatrzenie w żywność i zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe;
• zmniejszyć negatywne skutki oddziaływania klimatu i utraty bioróżnorodności;
• zwiększyć konkurencyjność w wymianie z międzynarodowymi partnerami handlowymi;
• produkować rośliny bardziej odporne na szkodniki, choroby i niekorzystne warunki środowiskowe oraz skutki zmiany klimatu, wymagające mniej zasobów naturalnych, nawozów i pestycydów, przyczyniające się do zachowania różnorodności biologicznej;
• poprawić zawartość składników odżywczych w żywności i paszy;
• zmniejszyć zawartość w roślinach szkodliwych substancji, takich jak toksyny i alergeny;
• niektóre mogą być tak samo bezpieczne jak rośliny hodowane konwencjonalnie.

Obecne prawodawstwo UE dotyczy wyłącznie GMO i nie pozwala na stosowanie nowych technik genomowych w hodowli roślin. Obowiązujące przepisy nie są dostosowane do postępu naukowego i technologicznego. Nie uwzględniają także faktu, że odmiany te mają potencjał, aby przyczynić się do zrównoważonego rozwoju.

Zgodnie z oczekiwaniami przemysłu spożywczego w Polsce przepisy powinny zapewniać, że nowe odmiany roślin pochodzące z NGT uznane za bezpieczne są traktowane jednakowo jak rośliny konwencjonalne w całym łańcuchu dostaw, bez dodatkowych wymagań, jak znakowanie. Powinny też zachęcać do innowacji hodowlanych i wspierać dostęp do nowych technologii, a także zapewniać spójność z unijną Strategią „Od pola do stołu” oraz innymi regulacjami UE.

Komisja Europejska (KE) przygotowała projekt rozporządzenia regulującego kwestię roślin NGT, który został opublikowany 6 lipca 2023 r. Celem projektu jest ułatwienie wprowadzenia do obrotu roślin NGT, uznawanych za sprzyjające złożoności i zrównoważonemu rozwojowi. W projekcie rozporządzenia rośliny NGT są podzielone na dwie kategorie ze względu na liczbę modyfikacji: NGT 1 i NGT 2. Obowiązuje zakaz stosowania NGT 1 i NGT 2 w produkcji ekologicznej.

Polska nie poparła projektu rozporządzenia Komisji Europejskiej w sprawie roślin NGT. Minister rolnictwa i rozwoju wsi zapowiedział, że Polska będzie kontynuowała prace nad projektem rozporządzenia NGT w ramach prezydencji.